>>
Site Map
>>
Forums
>>
Felsefe - Sosyoloji - Psikoloji
Forum module - topics in forum:
Felsefe - Sosyoloji - Psikoloji - Baþkalarýnýn bilgisiyle bilgin olsak bile ancak kendi aklýmýzla akýllý olabiliriz.
Din Felsefesi - Panteizm
Panteizm; Yunanca pan (tüm) ve Theos ( Tanrı ) anlamına gelen kelimelerden oluşmuştur. Panteizm Tanrı- alem ikiliğini ortadan kaldıran , alem ile Tanrı'nın bir ve aynı olduğunu söyleyen felsefi öğretidir. Başka bir deyişle panteizm , Tanrı'yı alem içinde eritir ve etkisiz hale getirir. Çünkü panteizmin tanrısı, madde dünyasıyla karışmış olduğu için kişiliğini koruyamamıştır, O aynı zamanda içkindir (evrenin içindedir.) . Halbuki deizmde ve teizmde Tanrı, maddi yönten öteki varlıklarla karışmaz. O , evrenin ötesindedir. Bu bakımdan panteizm , vahdetivucut ( varlığın birliği) ile karıştırılmamalıdır. Çünkü vahdetivücutta Tanrı aşkındır ve kişiliği vardır, Halbuki panteizmin tanrısı kendi bilinicnde değildir. İnsanların iyiliğini ve kötülüğünü bilemez ve yaratma söz konusu değildir.
Panteizmin en önemli temsilcileri G. Bruno (1548-1600) ve Spinoza (1632-1677)'dır. Bruno'ya göre evren sonsuzdur, Tanrı da sonsuzdur. İki ayrı sonsuz olamayacağına göre evren ve Tanrı aynıdır.
Bu düşünce Hristiyanlığın üçlü tanrı anlayışına aykırı görüldüğü için Bruno, 1600 yılına roma meydanında yakılmıştır. (!)
Spinoza , panteizmin en büyük temsilcisidir. Onun felsefesinde temel kavram cevherdir. Ona göre cevher; "kendi kendisinde var olan, kendi kendisiyle kavranan; ani kavramı. var olmak için başka bir şeyin kavramına bağlı olmayan." şeydir.Şu halde cevherin sebebi kendindedir. O, kendi kendisi var etmiştir, varlğı başkasından gelmez ; cevherden üstün bir varlık, kavramından üstün bir kavram yoktur. İşte bu anlamda yalnız Tanrı cevherdir. Spinoza'ya göre Tanrı, mutlak anlamda sonsuz varlıktır. Yani o , her biri kendisinin öncesi ve sonrasız oluşunu açıklayan sonsuz sıfatlara sahip bir cevherdir.
Bu yarı maddi-manevi Tanrı, serbest iradeye sahip değildir. Yaratamaz, sadece birşey ondan zorunlu olarak çıkar. Bu öyle bir zorunluluktur ki Tanrı da bu zorunluluğun dışına çıkamaz , ona bağlı olur, Burada ruh ve madde , Tanrı sıfatlarından ikisi olmaktadır. Böylece ruh madde ikiliğinin ortadan kalkması hedeflenmiştir.
Panteizm, aşkınlık fikrini kabul etmediği için natüralizme ve ateizme yardımcı olmuştur. O "Tanrı herşeydedir." demekle, varlık basamakları arasındaki farkı kaldırmıştır. Böylece taş ile insanı bir tutmuş, insanın sorumluluğu temelsiz kalmıştıır. Spinoza'nın sistemi katı ve mutlak determinizimdir. Dolayısıyla her şey baştan sona önceden belirlenmiştir. Burada insanın özgürlüğüne yer yoktur. İnsan olanı kabullenmek ve onunla yetinmek zorundadır. Bundan dolayı E. Boutroux* , Spinoza'ya "iaredeyi öldüren kimse" gözüyle bakmıştır.
* Rasyonalist. ( doğuştan gelen bilgi anlayışından farklı oalrak aklın yapıcı ve birleştirici rolu )
bu konuyu bir düşünceyi kabul ettirmek için değil bilgi vermek amacıyla açtım. önceden belirtiyorum ki forum yersiz tartışmalarla kirlenmesin arkadaşlar.
yorumsuzum çünkü o kadar çok felsefe vvarki kafam karıştı açıkçası biras düşünmem lazım
spinoza zaten doğa için tanrının açılımıdır der...doğa tanrıdır der...ne kadar doğru ne kadar yanlış tartışmak lazım...ama varlık sorununa indiğinde...tanrıya var demek yaratıcıya yaratılmışlık sıfatı yükler...bu yüzden çelişki içerir...fakat spinoza zaten yaratıcı bi tanrı anlayışını ortadan kaldırıyor....tanrının yaratımı yoktur spinozaya göre..çünkü herşey tanrıdır...fakat burda ahlaksal sorunlar çıkıyor işte....eğerki herşey tanrı ise kötülükte tanrıdan geliyor..iyilikte tanrıdan geliyor...benim yaptığım haraketlerde tanrının ürünü..o zaman ben nasıl iyi yada kötü olabilirim...tanrının iyiliğinde kötülüğünden bahsetmek gerekir bu durumda....vs vs uzun uzun konuşmak lazım tabi bunları...
şahsi fikrim spinoza`nın doğanın tanrı olduğu şeklindeki görüşünün ve panteizmin ateizmden pek bir farkı olmadığıdır. panteist ögretinin açılımı şudur aslında:`tanrı yoktur, öyleyse doğa da kendi kendine varolmuştur, bir anlamda kendisini yaratmıştır, dolayısıyla doğa tanrıdır`. bu da bir nevi ateizmdir. buradaki tanrı ifadesi herhangi bir ilahi dinde tasvir edilen tanrıyla eş anlamlı değildir.
Her nasıl tarif edilirse edilsin, doğanın tanrıyla özdeşleştirilmesi bir yaratıcı gücün varlığının kabulüne işarettir ve doğaya tapınılması gerekliliğini doğurur.. Bu tapinma bilime inanmakla da özdeşleştirelemeyeceğine göre "dogma"nın kabulu anlamina gelir ve ateizmle kesinlikle bağdaşmaz bana göre ..
tam olarak bağdaşmaz ama ateizme çok yakındır. `doğa kendi kendini yaratmıştır` demek tanrının varlığını kabul etmemek demektir. yani `doğa tanrıdır` demek doğanın tapınılacak bir tanrı olduğu anlamına gelmez, sadece isim olarak tanrı denilir ama bu normalde kullanılan tanrı sözcüğüyle eşanlamlı değildir. daha basit bir örnekle, ben tanrının var olduğuna inanmıyorum ama şu yazıyı yazarken tanrı kelimesini sarfetmek durumundayım.
Evet hepimiz öyleyiz malesef .. Ateizm başlığında da bununla ilgili bikaç bişey yazmıştım, ondan bahsetmek bile kabullenmek anlamına gelebilir kimi akımlara ve görüşlere göre .. Bu konuya tekrar gelecek olursak da; kullanılan "tanrı" kelimesi hangi anlamıyla olursa olsun "yaratıcı" manasına gelir ve bu insanın, düşünce gücünün, üstünde bir gücün varlığının kabulu anlamına gelip ateizm ve özellikle de doğanın matematiksel olarak açıklanmasından en büyük gücünü alan materyalizm ile temelden ters düşer derim ben.. Ama bu da bir görüştür sonuçta ve uzun uzun üzerinde durulması gerekiyor anlaşılan odur ki ..
aslında panteizmin ateizmle bağdaşıp bağdaşmaması tamamen bakış açısıyla ilgili bir durum. iki görüş de doğanın kendi kendine oluştuğunu varsayar ama tek fark panteizmin buna bir isim koymasıdır. düz mantık olarak madem doğa kendini yarattı o zaman doğa tanrıdır der. pratikte pek bir farkı yoktur. yine de bunlar yazıyla tam olarak ifade edilecek şeyler değil tabi ki.
